Newsy

Z kamerą wśród planet,

czyli doktor fizyki o „Pierwszym człowieku” i jego walorach edukacyjnych

Podstawowe wątki w filmie, zagadnienia do dyskusji

Podłożem filmu „Pierwszy człowiek” jest przełomowe dla ludzkości wydarzenie historyczne – lądowanie człowieka na Księżycu. Wątek wiodący to wycinek z życia Neila Armstronga (którego stoicki spokój w sytuacjach ekstremalnych doskonale odgrywa Ryan Gosling), poprzedzający moment przejścia tego astronauty do wielkiej historii. Film nie jest gloryfikacją bohatera w typowym amerykańskim stylu, a przedstawieniem astronauty jako śmiertelnika z odpowiedzialnym i niebezpiecznym zawodem. Wątek biograficzny związany jest także z rozterkami i problemami rodzin astronautów, z świetną rolą Claire Foy jako Janet Armstrong.

Dyskusji poddane są też decyzje związane z kierunkowaniem nauki, polityką w odniesieniu do trwającej zimnej wojny. W filmie podkreślono, że faktyczny kierunek rozwoju naukowo-technologicznego jest determinowany i regulowany decyzjami politycznymi, w postaci finansowania przedsięwzięć i badań „uznanych” za istotne (np. brnięcie od podstaw w bardzo kosztochłonne i pociągające wiele ofiar loty kosmiczne). Dla wielu widzów może to być zaskoczeniem.

Inaczej niż w większości filmów o tematyce kosmicznej odniesiono się do faktów naukowych, praw fizyki. Nie skupiano się na oklepanym kinowo braku grawitacji, uchwycono i podkreślono za to brak rozchodzenia się dźwięku w kosmosie (w próżni brak jest nośników do przenoszenia fal dźwiękowych). Podejście jest inne niż w znanych seriach „Gwiezdne wojny”, czy „Star Trek”, gdzie dźwięki bitew kosmicznych są niemal legendarne.

Warto docenić realistyczne oddanie ówczesnego poziomu technologii i nauki. W filmach dotyczących eksploracji kosmosu, typu „Grawitacja”, czy „Pasażerowie”, widz obserwuje precyzyjną aparaturę (mierniki, wyświetlacze, narzędzia techniczne) o przysłowiowo włoskim designie. W „Pierwszym człowieku” widzimy skrzypiące elementy statków kosmicznych, prosty klucz nasadowy do otwierania włazu, śruby mocujące kabinę niemal odkręcające się przy drganiach podczas startu, co bardziej oddaje rzeczywistość. Szczególną uwagę można zwrócić na stopień zaawansowania urządzeń pomiarowych, ze względu na które w obecnych czasach i przy aktualnym stanie wiedzy nikt nie odważyłby się nawet wsiąść do pojazdu kosmicznego. Aż trudno uwierzyć, jak zdeterminowani i żądni odkryć byli wtedy ludzie, że przy tak ograniczonej znajomości tematu decydowali się wyruszać i wysyłać kolegów w przestrzeń kosmiczną. Jak pokazują statystyki dotyczące wypadków, ówczesne loty kosmiczne były bardzo niebezpieczne.

Dynamiczny postęp związany z eksploracją kosmosu w czasie zimnej wojny może być porównany z odkrywaniem Ameryki, co jest także tematem wielu filmów np. „Kolumb odkrywca”. Tak jak przy podróżach za ocean, tak i pierwsi kosmonauci nie byli pewni z czym się mierzą i co ich czeka poza osiągalnymi dotychczas granicami. Musieli się mierzyć z problemami technicznymi, samodzielnie podejmować trudne decyzje i wykazywać się niezwykłymi umiejętnościami i intuicją. Ich zadaniem było doświadczalnie potwierdzić założenia teoretyków. W ten sposób następuje postęp naukowy i technologiczny.

W filmie można zwrócić uwagę na ilość surowców ziemskich wysyłanych, właściwie bezpowrotnie w kosmos. Na jednej z konferencji Armstrong wspomina, że gdyby mógł, to zabrałby ze sobą w podróż więcej paliwa. Na kilku ujęciach można zauważyć rozmiar człowieka w stosunku do gąsienic łazika do przewożenia rakiet na stanowisko startowe. Masa rakiety jest ogromna w odniesieniu do wag, z którymi stykamy się na co dzień. Rakieta musi uchronić astronautów przed zwiększonym promieniowaniem poza ochronną warstwą atmosfery i przed spaleniem podczas tarcia z tą samą atmosferą podczas powrotu na Ziemię. To wszystko powinno uzmysłowić widzowi, jak dużo energii trzeba włożyć w wyniesienie całej tej masy metalu w przestrzeń kosmiczną. Strój kosmonauty także powinien zapewnić szczelność i bezpieczne dla ludzi ciśnienie, ochronę przed promieniowaniem, a z drugiej strony mobilność. W „Pierwszym człowieku” można obejrzeć niektóre elementy takiego stroju.

Jak wykorzystać film „Pierwszy człowiek” na lekcji?

Proponowane pytania wyjściowe do rozwinięcia w dyskusję:

Jakie wyzwania niesie za sobą zawód astronauty?

Warto przedyskutować i poszukać przykładów następujących cech u bohaterów: odpowiedzialność, opanowanie, wiedza, doświadczenie, zdrowie fizyczne, odporność psychiczna, ambicja.

Jakie znaczenie i wydźwięk polityczny miał wątek lądowania w kosmosie?

Należy nawiązać do faktów historycznych i trwającej od zakończenia drugiej wojny światowej zimnej wojny. W filmie poruszony jest temat wyścigu eksploracji kosmosu z podkreśleniem determinacji graniczącej ze zdrowym rozsądkiem. Lądowanie pierwszego człowieka na księżycu pozwoliło na dorównanie ZSRR w eksploracji kosmosu. Innym przykładem rywalizacji może być odniesienie do wyścigu zbrojeń, jako projekt Manhattan i budowa bomby nuklearnej – jest to inny przykład wpływu badań naukowych i polityki na dzieje ludzkości. Polityka ma kluczowy wpływ na kierunek i rozwój nauki. Wojny w bardzo dużym stopniu determinują rozwój, często z poniesieniem dużych kosztów w innych sferach.

Jakie charakterystyczne cechy filmowe zauważasz w „Pierwszym człowieku”?

Warto wskazać:

  • ograniczony dynamizm i akcja, statyczny obraz, emocje budowane są bardziej poprzez napięcie – estetycznie bardzo podobne rozwiązanie zastosowano w filmie „Grawitacja”, chociaż akurat ten film jest oparty na fikcji;
  • dłuższe ujęcia twarzy bohaterów w celu podkreślenia emocji, zabieg raczej standardowy;
  • realizm lotów kosmicznych, drgania statków, metaliczne dźwięki w kapsułach pilotów, ujęcia kamer na śruby mocowania i inne elementy wewnątrz kabiny astronautów; realizm i naukowe podejście do tematu stosowano w filmie „Marsjanin”, jednak tutaj widz ma do czynienia z historią fikcyjną, w tym sensie łatwiej wcielić się i przeżywać emocje bohaterów „Pierwszego człowieka”,
  • oparcie scenariusza „Pierwszego człowieka” o fakty historyczne; dotychczas temat eksploracji kosmosu wiązany był z fikcją np.: „Grawitacja”, „Interstellar”, „Marsjanin”, „Odyseja kosmiczna”; czasy, kiedy podróże w kosmos były czymś nowym minęły, dlatego teraz widza przyciągnąć można dodatkową dawką faktów naukowych; oparcie tematu o fakty historyczne jest czymś nowym.

Jak nauka wpływa na kino?

Wobec coraz większego przepływu informacji i swobodnego dostępu do nauki mamy do czynienia z coraz bardziej wymagającym widzem, widzem innym niż dotychczas; widz w łatwy sposób weryfikuje treść filmu, wyłapuje wpadki etc.; z drugiej strony dobrze przygotowany naukowo scenariusz, np. „Marsjanin”, stanowi wyzwanie i próbę spełnienia oczekiwań nowego pokolenia widzów.

Temat rozwoju nauki i technologii w kinie jest dobrym sposobem na budowanie motywacji dla przyszłego pokolenia, jak np. w filmie: „Wielka szóstka”, i daje nieograniczone możliwości twórcze dla reżysera, który w pełni może wykorzystywać dobrodziejstwa nowoczesnej technologii filmowej, jak np. w przypadku „Avatara”.

Mateusz Wędrowski

Pierwszy człowiek

Pierwszy człowiek

Familijny Dramat Biograficzny Od lat: 13 141 min

Więcej o filmie
Komentarze

Dodaj swój komentarz do Z kamerą wśród planet,

Aby dodać komentarz, zaloguj się lub zarejestruj.

komentarze|0

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy.