Newsy

Polskie science-fiction na Festiwalu w Gdyni

„Zagubione w przestrzeni - polskie zapomniane filmy science-fiction" i „Czysta klasyka" to kolejne sekcje programowe 38. Gdynia – Festiwal Filmowy.

Znane są już filmy konkursowe oraz filmy Panoramy Polskiego Kina 38. Gdynia – Festiwal Filmowy, które oceniać będą dwa składy jury oraz festiwalowa publiczność. Przyszedł zatem czas odsłonić część sekcji poza konkursowych. „Zagubione w przestrzeni - polskie zapomniane filmy science-fiction" i „Czysta klasyka" to kolejne punkty programu najważniejszego polskiego festiwalu filmowego, który odbędzie się w dniach 9-14 września w Gdyni.

„Czysta klasyka", stała sekcja programowa gdyńskiego festiwalu, poświęcona jest zrekonstruowanym cyfrowo dziełom polskiej kinematografii. Corocznie Cyfrowe Repozytorium Filmowe, partner sekcji, w ramach projektu KinoRP, rekonstruuje cyfrowo kilkadziesiąt starych filmów, dzięki czemu znaczące pozycje mają szansę na nowe kinowe życie, nową jakość obrazu i nową publiczność. „Czysta klasyka" zapoczątkowana pięć lat temu filmem „Pociąg" Jerzego Kawalerowicza, w tym roku poświęcona będzie sześciu wybitnym obrazom. Widzowie festiwalu będą mogli obejrzeć „Człowieka z marmuru" (1976) Andrzeja Wajdy, jedno z najwybitniejszych i najbardziej przełomowych dzieł polskiej kinematografii, ze znakomitymi kreacjami Krystyny Jandy i Jerzego Radziwiłowicza, „Dreszcze" (1981), fabularny debiut Wojciecha Marczewskiego pokazujący ideologiczną inicjację nastolatka u schyłku epoki stalinowskiej, „Jak być kochaną" (1962) Wojciecha Hassa. Kolejne pozycje to „Milczenie" Kazimierza Kutza, przejmujące studium samotności dwóch outsiderów – osieroconego chłopca i starego proboszcza, połączonych splotem tragicznych okoliczności, „Przesłuchanie" Ryszarda Bugajskiego, legendarny „półkownik" stanu wojennego i najbardziej prześladowany film schyłkowego PRL-u. Cykl zamknie najgłośniejszy film końca lat 90., obsypany nagrodami „Dług" Krzysztofa Krauzego z rewelacyjnym Andrzejem Chyrą jako współczesnym wcieleniem zła.

Nowością tegorocznego Festiwalu będzie sekcja poświęcona polskim zapomnianym filmom science-fiction. W czterech blokach programowych zaprezentowanych zostanie 11 filmów krótko i średniometrażowych z przełomu lat 60. i 70., mało znanych perełek gatunku, które mogą stanowić świetną szkołę formy dla młodych twórców i rozrywkę dla wszystkich miłośników kina gatunku.

- Dzięki wieloletniej współpracy z TVP Kultura i prof. Markiem Hendrykowskim zorientowałem się, jak nieprzebrane skarby mieści archiwum TVP. Dlatego w tym roku Tomek Kolankiewicz z działu filmowego TVP Kultura przygotował dla nas przegląd filmów, które zna najwyżej garstka widzów: historie o kosmitach, transferach osobowości i zmniejszaniu ludzi w plugawych eksperymentach. Telewizyjna forma pozwalała na więcej luzu, wiele z tych filmów ma konstrukcję krótkiej anegdoty. Przez to często zupełnie się nie zestarzały i pozwalają dziś odkryć nieznaną twarz poważnych twórców. Sądzę, że dla wielu widzów będzie to kluczowe odkrycie tego festiwalu. – tłumaczy Michał Chaciński Dyrektor Artystyczny Festiwalu.

W tej sekcji znalazły się trzy filmy Janusza Majewskiego: „Docent H", „Pierwszy Pawilon", opowiadające o szalonych naukowcach, którzy przeprowadzają eksperymenty na ludziach, starając się stworzyć lepszy świat oraz „Awatar, czyli zamiana dusz", adaptacja XIX -wiecznego opowiadania Teofila Gautiera i jeden z najciekawszych telewizyjnych średniometrażowych filmów kostiumowych. Zobaczyć będzie można filmową nowelę „Przekładaniec" Andrzeja Wajdy, zrealizowaną na kanwie opowiadania „Czy Pan istnieje, Mr. Jones?" Stanisława Lema i wg. jego scenariusza, opowiadającą perypetie duetu rajdowego braci Fox i przeprowadzonych na nich operacji transplantologicznych. Film uznawany często za największe osiągnięcie polskiego kina fantastycznego. Kolejne dwa filmy, także na podstawie opowiadań Stanisława Lema, to „Profesor Zazul" i „Przyjaciel" duetu reżysersko-operatorskiego Marka Nowickiego i Jerzego Stawickiego. W programie znalazły się także dwa filmy Janusza Kubika „Gdzie jesteś Luizo" oraz „Biohazard", „Gubernator" Stanisława Kokesza, „Poprzez piąty wymiar" Marka T. Nowakowskiego i „Stacja bezsenność" w reż. Piotra Wojciechowskiego.


Wyróżnikiem i paradoksalnie atutem polskich filmów fantastycznych były ich niewielkie budżety produkcyjne. Zamiast filmów widowiskowych z oszałamiającą scenografią, ozdobnymi kostiumami i efektami specjalnymi powstały kameralne opowieści, operujące symboliką i uproszczeniami, a ich twórcy często musieli wznieść się na wyżyny wyobraźni aby wykreować świat i bohaterów przyszłości.

Po projekcjach z obu sekcji programowych przewidziane są otwarte dla całej publiczności festiwalu spotkania z twórcami filmów.

38. Gdynia - Festiwal Filmowy, odbędzie się w dniach 9-14 września w nowo wyremontowanym gmachu Teatru Muzycznego, Multikinie, Klubie Filmowym, Muzeum Miasta Gdyni i na Plaży Miejskiej. Festiwal w Gdyni jest najważniejszym wydarzeniem filmowym dla polskiej kinematografii. To wizytówka polskiego kina, gdzie prezentowane są najlepsze filmy roku, najważniejsi twórcy oraz najgorętsze tematy. W pracach Komitetu Organizacyjnego Festiwalu uczestniczą przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, Stowarzyszenia Filmowców Polskich, Samorządu Województwa Pomorskiego, Miasta Gdyni, Telewizji Polskiej oraz dyrekcja Festiwalu. Od dwóch lat Dyrektorem Artystycznym Festiwalu jest Michał Chaciński. Rok temu Festiwal, przez lata zwany Festiwalem Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni zmienił nazwę na Gdynia Film Festival. W tym roku do nazwy angielskiej dodano jej polski odpowiednik: Gdynia – Festiwal Filmowy.

Więcej o filmach:

CZYSTA KLASYKA

„Człowiek z marmuru"
Polska lat 70. Agnieszka, studentka reżyserii, szuka tematu na film dyplomowy. Pomysł podsuwa muzealny magazyn i przewrócony posąg przodownika pracy z lat 50., murarza Mateusza Birkuta. „Mam taką ideę, że będę szła jego śladem" – zapowiada Agnieszka i zgodnie z tą deklaracją rekonstruuje dramat młodego człowieka, który uwierzył w system, stał się jego ikoną, a ostatecznie – ofiarą. Materiał zebrany przez Agnieszkę ma jednak zbyt wielką siłę politycznego rażenia, by mógł ujrzeć światło dzienne.
Inicjujący Kino Moralnego Niepokoju, jeden z najwybitniejszych i najbardziej przełomowych filmów w historii polskiej kinematografii. Zrealizowany według scenariusza Aleksandra Ścibor-Rylskiego, przełamujący tabu milczenia na temat epoki stalinowskiej i pokazujący rolę kina w odzyskiwaniu pamięci zbiorowej. Znakomite aktorstwo, na czele z brawurowo debiutującą na ekranie Krystyną Jandą, według Wajdy „najzdolniejszym chłopcem od czasów Zbyszka Cybulskiego". Dla widzów seanse kinowe, mimo zamówionych negatywnych recenzji i braku reklamy, stały się manifestacjami wolności. Wobec odgórnego zakazu nagród – symboliczna, przewiązana wstążką cegła od dziennikarzy na FPFF w Gdańsku.
Film, zrekonstruowany cyfrowo dzięki mecenatowi PKO Banku Polskiego, stanowi część festiwalowego cyklu „Czysta klasyka", prezentującego kilka tegorocznych premier filmów odrestaurowanych w ramach Projektu KinoRP.

reżyseria: Andrzej Wajda scenariusz: Aleksander Ścibor-Rylski obsada: Jerzy Radziwiłowicz, Krystyna Janda, Michał Tarkowski, Piotr Cieślak, Tadeusz Łomnicki, Jacek Łomnicki, Wiesław Wójcik, Krystyna Zachwatowicz

„Dreszcze"
Marzec 1955. 13-letni Tomek jest świadkiem brutalnej rewizji i aresztowania ojca przez UB. Inteligentny i wrażliwy chłopiec zostaje niedługo potem wysłany przez szkołę na obóz ZMP dla przyszłych liderów. Widząc tam hipokryzję władzy, symbolicznie stawia jej opór jako członek tajnego klubu słuchaczy Radia Wolna Europa, ulega jednak urokowi druhny przewodniczki, uwodzicielskiego i zarazem matczynego wcielenia systemu. O tym, że nie poddał się ostatecznie, świadczą tytułowe dreszcze, które nie opuszczają chłopca od momentu przyjazdu aż po – przyspieszony wskutek wypadków poznańskiego Czerwca'56 – koniec obozu, symbolicznie sygnalizując walkę organizmu zainfekowanego totalitarną ideologią.
Mocno autobiograficzna opowieść o fałszywej inicjacji i uwodzicielskiej sile ideologii. Nagrodzony m.in. Srebrnym Niedźwiedziem w Berlinie jeden z najważniejszych i najciekawszych filmów o epoce stalinowskiej, „półkownik" stanu wojennego.
reżyseria: Wojciech Marczewski

„Jak być kochaną"
Dla Felicji (Barbara Krafftówna) samolot do Paryża staje się wehikułem, którym aktorka odbywa podróż w czasie do wojennego Krakowa, gdzie podczas okupacji ukrywała swoją wielką miłość, poszukiwanego przez gestapo aktora Wiktora Rawicza (Zbigniew Cybulski). Wewnętrzny monolog bohaterki, rekonstruując bolesną historię ich związku, pokazuje, że poświęcenie nie wystarczyło, by być kochaną, a miłość – nikogo nie ocaliła.

Znakomita adaptacja powieści Kazimierza Brandysa. Jedyne arcydzieło Szkoły Polskiej z kobiecą bohaterką, podkreślające – także przez szydercze przywołanie sceny zaduszkowej z Popiołu i diamentu – przemilczenie przez jej twórców wojennego dramatu kobiet rozgrywającego się poza wielką historią. Barbara Krafftówna w roli życia i Zbigniew Cybulski podważający mit Maćka Chełmickiego.
reżyseria: Wojciech Hass

„Milczenie"
Polska prowincja tuż po II wojnie światowej. Głupi żart i tragiczny wypadek łączą losy dwóch mieszkańców miasteczka: nastoletniego sieroty Stacha i starego proboszcza. Stach wskutek detonacji pocisku traci wzrok, a ponieważ wcześniej dla żartu przestraszył starego proboszcza, ludzie traktują jego wypadek jako karę Bożą za próbę zamachu na kapłana. Mur wrogości rośnie wokół Stacha coraz wyżej, a ksiądz, jedyny, który zna prawdę, milczy…
Adaptacja autobiograficznej powieści Jerzego Szczygła. Znakomicie oddana małomiasteczkowa mentalność („Ludzie lubią kamienować"), ale przede wszystkim poruszające studium samotności. Znakomite role Kazimierza Fabisiaka i nastoletniego naturszczyka Mirosława Kobierzyckiego.

reżyseria: Kazimierz Kutz

„Przesłuchanie"
Początek mrocznych lat 50. Piosenkarka kabaretowa Antonina Dziwisz pada ofiarą akcji ubeków. Trafia do więzienia, gdzie biciem i torturami próbuje się wymusić na niej zeznania obciążające kolegę z zespołu. Niespodziewanie dla śledczych ta nieskomplikowana kobieta wykazuje się hartem i niezłomnością godną bohaterów Hemingwaya - nie decyduje się złożyć fałszywych zeznań nawet w obliczu śmierci. "Przesłuchanie" to, jak stwierdził reżyser Ryszard Bugajski, wstrząsający "manifest człowieka, który chce być wolny bez względu na cenę, jaką musi zapłacić". Film, zrealizowany w przeddzień stanu wojennego, został objęty zakazem rozpowszechniania i premiery doczekał się dopiero w roku 1989.
reżyseria: Ryszard Bugajski

„Dług"
Krzysztof Krauze o polskiej rzeczywistości lat 90. Adam i Stefan, młodzi inteligenci, rzucają studia dla biznesu. By jednak rozkręcić interes, potrzebują pieniędzy. Gdy bank odmawia im kredytu, otrzymują propozycję pożyczki od dawnego znajomego Stefana, Gerarda. Nie przyjmują oferty, bo prowizja jest za duża, jednak niedługo potem dowiadują się, że i tak mają wobec Gerarda jakiś nieokreślony – i rosnący z każdym dniem – dług. Zaczyna się koszmar: groźby, nękanie, pobicia. Oddają Gerardowi wszystko co mają, ale wobec bezwzględnego bandyty nie mają szans. Przerażeni, nie doczekawszy się pomocy policji, uzmysławiają sobie, że ich koszmar zakończyć może tylko śmierć dręczyciela.
Niezwykłe, rzadkie w kinie przenikanie się sztuki i życia: autentyczne wydarzenie jako inspiracja filmu, który, dzięki rozgłosowi jaki zdobył i identyfikacji widowni z bohaterami, wpłynął na losy ich pierwowzorów.
reżyseria: Krzysztof Krauze



ZAGUBIONE W PRZESTRZENI - POLSKIE ZAPOMNIANE FILMY SCIENCE-FICTION – opisy filmów

„Docent H.", 1964
Profesor Foss, w tej roli brawurowy Jan Machulski, w osobie ekscentrycznego Traumera znajduje wymarzonego asystenta. Niestety okazuje się, że za jego niespodziewanym pojawieniem się stoi szalony docent Hammler. Jaką rolę w tej niezwykłej historii odegra potężny mózg elektronowy, kim na prawdę jest Traumer? Film powstał na podstawie scenariusza J. G. Sandbarmay'a. Pod tym pseudonimem kryje się duet Janusz Majewski i Jerzy Mierzejewski. Ozdobą tego krótkiego metrażu jest, obok wyśmienitej gry aktorskiej, nawiązujący do fugi J.S. Bacha motyw jazzowy autorstwa Andrzeja Kurylewicza.
Reżyseria: Janusz Majewski
Obsada aktorska: Jan Machulski, Andrzej Rausz


„Pierwszy pawilon", 1965
Profesor Foss znów w opałach. W wyniku manipulacji zostaje uwięziony w pawilonie badawczym swojego dawnego nauczyciela profesora Frantona. Pracujący dla tajemniczej organizacji dawny pryncypał przeprowadza eksperymenty zmniejszania ludzi. Wybitne role autorskie Machulskiego, Niemczyka i Sykały w filmie będącym niewątpliwą inspiracją dla dwadzieścia lat późniejszego „Kingsajzu" w reżyserii syna odtwórcy głównej roli.
Reżyseria: Janusz Majewski
Scenariusz: G. J. Sandbarmay (pseud.)
Obsada aktorska: Jan Machulski
Roman Sykała, Leon Niemczyk, Józef Zbiróg, Jerzy Ćwikliński, Jerzy Zapiór

„Awatar, czyli zamiana dusz", 1964
Pierwszy i najbardziej udany „Awatar" w historii kina światowego. Spokój małżeństwa Łabińskiech psuje Oktawiusz de Saville. Opętany niespełnioną miłością do hrabiny postanawia do spółki z tajemniczym braminem uknuć intrygę mającą na celu uwiedzenie opornej ukochanej i mała zamianę dusz. Na drodze do zrealizowania tego niecnego planu staje kobiecy instynkt i… poezja wieszcza narodowego. Adaptacja XIX opowiadania Teofila Gautiera i jeden z najciekawszy telewizyjnych średniometrażowych filmów kostiumowych. Ciekawe kreacje aktorskie Holoubka, Koczeskiej, Boukołowskiego i Machulskiego po pięknych scenografiach Tadeusza Wybulta prowadzi kamera Kurta Webera.
Reżyseria: Janusz Majewski
Scenariusz: Janusz Majewski
Obsada aktorska: Wanda Koczeska, Jan Machulski, Henryk Boukołowski, Gustaw Holoubek, Kazimierz Rudzki, Krzysztof Litwin, Lucjan Zitrig, Ryszard Kotas, Stefania Kołodziejczyk, Bronisław Broński

„Przekładaniec", 1968
Duet rajdowy braci Fox ulega poważnemu wypadkowi. Jedynym rozwiązaniem okazuje się skomplikowana operacja transplantologiczna. Mimo jej sukcesu nowa technologia medyczna okazuje się jednak nieco kłopotliwa dla pacjenta. Zwłaszcza gdy operację trzeba powtórzyć po kolejnych kraksach… Bodajże największe osiągnięcie polskiego filmu fantastycznego. Mistrzowska ekipa z Wajdą, Zdortem, Lemem (jako autorem scenariusza!), przy znakomitej obsadzie, z wybitnym Bogumiłem Kobielą na czele, tworzy mieszankę iście wybuchową. Ten zaskakujący, niemal campowy film mistrza polskiego kina Stanisław Lem uznał za najlepszą ekranizację swojej prozy.
Reżyseria: Andrzej Wajda
Scenariusz: Stanisław Lem
Obsada aktorska: Bogumił Kobiela, Ryszard Filipski, Anna Prucnal, Jerzy Zelnik, Piotr Wysocki, Tadeusz Pluciński, Gerard Wilk

„Profesor Zazul", 1965
Podróżujący samochodem Tichy mimo wielkich starań zasypia za kierownicą swojego Opla. Czy następujące po tym wydarzenia to jawa? Przerażająca historia napotkanego w opuszczonym domu profesora Zazula, zdaje się sugerować coś zgoła innego. Jedna z dwóch ekranizacji opowiadań Stanisława Lema autorstwa reżysersko operatorskiego duetu Marek Nowicki, Jerzy Stawicki.
Reżyseria: Marek Nowicki, Jerzy Stawicki
Scenariusz: Marek Nowicki, Jerzy Stawicki
Obsada aktorska: Stanisław Milski (Zazul), Piotr Kurowski (Tichy)

„Przyjaciel", 1965
Profesor Tichy ku swemu zaskoczeniu odkrywa, że potężny mózg elektronowy przy którym pracuje, zaczyna fałszować wyniki badań. Czy profesor w porę wykryje spisek realizowany rękoma cierpiącego na samotność naiwnego mechanika? Jedna z dwóch ekranizacji opowiadań Stanisława Lema autorstwa reżysersko operatorskiego duetu Marek Nowicki, Jerzy Stawicki.
Reżyseria: Marek Nowicki, Jerzy Stawicki
Scenariusz: Marek Nowicki, Jerzy Stawicki
Obsada aktorska: Piotr Kurowski (inżynier Tichy), Józef Pieracki (Harden), Stanisław Igar (witający Tichy'ego na lotnisku; nie występuje w napisach), Eliasz Kuziemski (specjalista w laboratorium; nie występuje w napisach)

„Gdzie jesteś, Luizo", 1964
Do radia dzwoni roztrzęsiony mężczyzna utrzymujący, że na swojej drodze spotkał przybyszów z innej planety. Kim jest tajemnicza Luiza, jakim sposobem statek obcych wylądował na ziemi, czy powinniśmy się ich obawiać? Mistrzowski pokaz wykorzystania zdjęć trickowych i jedne z najciekawszych napisów początkowych w polskim filmie.
Reżyseria: Janusz Kubik
Scenariusz: Janusz Kubik
Obsada aktorska: Zofia Słaboszowska, Władysław Kowalski, Aleksander Fogiel, Bogdan Baer, Stanisław Kwaskowski, Zbigniew Jabłoński, Zbigniew Łobodziński, Jerzy Szpunar

„Gubernator", 1965
Obłąkany naukowiec profesor Fogg zaprasza do swojej futurystycznej willi niczego niespodziewającego się przyjaciela. Zaczyna roztaczać przed nim plany przejęcia kontroli nad Ziemią przy pomocy przybyszów z innej planety. Janusz Kłosiński jako polska wersja archetypicznego filmowego „szalonego naukowca" oraz główny bohater drugiego planu… willa uzbrojona w najnowsze nowinki techniczne: dźwiękoszczelną barierę magnetyczną, fotokomórkę z nagraniem szczekających psów oraz… system otwierania bramy pilotem.
Reżyseria: Stanisław Kokesz
Scenariusz: Stanisław Kokesz
Obsada aktorska: Janusz Kłosiński, Janusz Kubicki

„Poprzez piąty wymiar", 1973
Dziennikarz Siwiec na skutek eksperymentu z Totronem zostaje przeniesiony w czasie. Redaktor spotyka w domu samego siebie a odpowiedzialny za eksperyment profesor Kopot zdaje się nie być świadomym całego wydarzenia. Ale czy na pewno? Bardzo ciekawe podejście do możliwych paradoksów podróży w czasie. Film okraszony ciekawymi drugoplanowymi rolami Józefa Nowaka (tym razem nie jako As, chociaż też w mundurze) i Leona Niemczyka.
Reżyseria: Marek T. Nowakowski
Scenariusz: Marek T. Nowakowski
Obsada aktorska: Ryszard Bacciarelli, Gustaw Holoubek, Joanna Sobieska, Jan Burek, Andrzej Chrzanowski, Leon Niemczyk, Józef Nowak, Włodzimierz Nowakowski, Karol Strasburger

„Stacja bezsenność", 1973
Dawny szkolny kolega próbuje uwolnić doktor Weronikę ze szponów hipnotyzera- złodzieja snów. Pierwszy kolorowy film w zestawie. Twórcy osadzili akcję w czasach współczesnych i rezygnując z technologicznych nowinek i udziwnień stworzyli film po troszę fantastyczny po trosze psychologiczny.
Reżyseria: Piotr Wojciechowski
Scenariusz: Piotr Wojciechowski
Obsada aktorska: Hanna Stankówna, Edward Kusztal, Marek Walczewski, Irena Horecka, Stefania Iwińska, Monika Kantor, Irena Malkiewicz, Alicja Sobieraj, Mieczysław Łoza, Jan Orsza-Łukaszewicz, Jerzy Peters, Bogdan Śmigielski

„Biohazard", 1977
Perypetie konkurujących ze sobą naukowóc transplantologów. W zawieszonym w czasie i miejscu ośrodku badawczym trwa pojedynek między najtęższymi mózgami. Późniejsza o niemal dekadę od „Przekładańca" Wajdy, kolejna próba przyjrzenia się trudnemu zagadnieniu moralnych wątpliwości związanych z transplantologią. Wszystko w mocno futurystycznym entourage'u.
Reżyseria: Janusz Kubik
Scenariusz: Krzysztof Rogulski
Obsada aktorska: Leszek Herdegen, Bogumił Antczak, Grażyna Marzec, Józef Duriasz, Jan Paweł Kruk, Jan Kasprzykowski, Michał Pietrzak, Tadeusz Sabara, Piotr Stefaniak, Bohdan Sobiesiak, Czesław Jaroszyński, Janusz Kubicki, Remigiusz Rogacki


[AZ / GFF]


News ze Stopklatki

Obrazek - wiecej na Stopklatka_ikonka.png